Schakelaars en drukknoppen
Schakelaars zijn essentiële onderdelen van een elektrische installatie. Ze maken het mogelijk om elektrische toestellen, zoals verlichting, in en uit te schakelen. Een schakelaar opent of sluit een elektrische kring, meestal door de fasedraad te onderbreken. Afhankelijk van de toepassing bestaan er verschillende soorten schakelaars.
Hoe ziet een schakelaar eruit?
Schakelaars bestaan meestal uit drie onderdelen: de sokkel, de centraalplaat en de afdekplaat.
- De sokkel: het technische gedeelte van de schakelaar. Hier worden de elektrische draden aangesloten. De sokkel bevat de klemmen, contacten en bevestigingspunten en wordt vastgeschroefd in het inbouwpotje in de muur.
- De centraalplaat: wordt op de sokkel geplaatst en vormt het zichtbare functionele deel van de schakelaar. Hier bevinden zich bijvoorbeeld de wip, drukknop of dimmerknop.
- De afdekplaat: het kader dat over de centraalplaat wordt geplaatst en zorgt voor een nette afwerking.
Bedieningsapparatuur
Dit zijn schakelaars die rechtstreeks door de gebruiker worden bediend.
Enkelpolige schakelaar
De meest gebruikte schakelaar in woningen. Hiermee kan een lichtpunt of toestel vanop één plaats worden bediend.
Toepassing: het schakelen van een plafondlamp in een slaapkamer.
Dubbelpolige schakelaar
Onderbreekt een volledige kring en biedt extra veiligheid. Deze wordt vaak toegepast in vochtige ruimtes of bij buiteninstallaties.
Toepassing: het uitschakelen van een elektrische boiler of buitenstopcontact.
Serieschakelaar
Bevat twee enkelpolige schakelaars in één behuizing. Hiermee kunnen twee lichtpunten afzonderlijk bediend worden.
Toepassing: twee lichtgroepen in een woonkamer of keuken.
Wisselschakelaar
Maakt het mogelijk om één lichtpunt vanop twee plaatsen te bedienen.
Toepassing: verlichting boven en onder aan een trap.
Kruisschakelaar
Wordt gebruikt wanneer een lichtpunt van drie of meer plaatsen bediend moet worden.
Toepassing: verlichting in een lange gang met meerdere deuren.
Trekschakelaar
Wordt bediend via een koord of ketting en wordt vaak op het plafond geplaatst.
Toepassing: verlichting of ventilatie bedienen aan het hoofdeinde van het bed in de slaapkamer.
Automatische en regelbare schakelaars
Deze schakelaars werken automatisch of regelen het vermogen.
Drukknoppen
Een drukknop sluit de elektrische kring tijdens het drukken. Een drukknop verandert de stand alleen zolang erop gedrukt wordt en keert daarna automatisch terug naar zijn oorspronkelijke positie. In tegenstelling tot een schakelaar, die na bediening in zijn nieuwe stand blijft staan (aan of uit) totdat hij opnieuw wordt bediend.
Toepassing: meerdere drukknoppen die dezelfde gangverlichting bedienen.
Dimmer
Met een dimmer kan de lichtsterkte van een lamp geregeld worden.
Toepassing: sfeerverlichting in een woonkamer.
Tijdschakelaar
Schakelt een elektrische kring automatisch uit na een ingestelde tijd.
Toepassing: verlichting in een gang die na enkele minuten automatisch uitgaat.
Bewegingsschakelaar
Schakelt verlichting automatisch in wanneer beweging wordt gedetecteerd.
Toepassing: verlichting in een garage, toilet of buitenpad.
Schemerschakelaar
Schakelt verlichting automatisch in wanneer het donker wordt en uit bij daglicht.
Toepassing: buitenverlichting of tuinverlichting.
Technische schakelinrichtingen
Deze schakelaars bevinden zich meestal in verdeelkasten of besturingsinstallaties.
Relais
Een elektrisch-magnetisch aangestuurde schakelaar waarmee een kleine stuurstroom een grotere stroom kan schakelen.
Toepassing: besturing van verlichting via een drukknop.
Impulsschakelaar (teleruptor)
Schakelt een kring telkens wanneer een puls wordt ontvangen.
Toepassing: verlichting in een lange gang met meerdere drukknoppen.
Trappenhuisschakelaar
Een teleruptor voorzien van een timer die het licht kan uitschakelen na een vooraf ingestelde tijd.
Toepassing: een speciale tijdschakelaar voor verlichting in gemeenschappelijke ruimtes.
Lastscheidingsschakelaar
Wordt gebruikt om een installatie veilig spanningsloos te maken.
Toepassing: hoofdschakelaar van een verdeelkast.
Motorbeveiligingsschakelaar
Beschermt elektromotoren tegen overbelasting en kortsluiting. Het apparaat schakelt de stroomtoevoer automatisch uit via een thermisch (traag) relais voor overbelasting en een magnetisch (snel) relais voor kortsluiting.
Toepassing: motor van een ventilator of pomp.
Noodstop
Een rode drukknop die een installatie onmiddellijk uitschakelt bij gevaar.
Toepassing: machines in werkplaatsen of industriële installaties.
Bedieningspanelen
In moderne installaties worden soms bedieningspanelen of drukknopmodules gebruikt. Hiermee kunnen meerdere functies tegelijk worden aangestuurd, bijvoorbeeld verlichting, rolluiken of scènes in een domoticasysteem.
Toepassing: een domoticapaneel dat met één knop alle verlichting uitschakelt.
IP-beschermingsgraad
Schakelaars worden ook ingedeeld volgens hun IP-beschermingsgraad, die de bescherming tegen stof en water aangeeft. Voorbeelden:
- IP20: droge binnenruimtes;
- IP44: spatwaterdicht;
- IP55 of hoger: buitengebruik.