5 HOUTVERBINDINGEN UITGELEGD

<p>In deze aflevering van De Tooldokter bespreken we verschillende soorten houtverbindingen: de pen-gatverbinding, groeven, sponningen, lijstverbindingen en zwaluwstaarten komen aan bod. We overlopen telkens waar je rekening mee moet houden en wat de correcte verhoudingen tussen de onderdelen zijn.</p> <p>&nbsp;</p> <p>&nbsp;</p> <p><br />Tony<br />Hier gaan we het over verbindingen hebben. Dus een pen-gatverbinding of een gat-penverbinding. De pen zit hier aan de bovenkant, het gat bevindt zich hier. Het is de bedoeling dat twee stukken hout verbonden worden zonder enig bevestigingsmiddel, zoals een nagel of schroef.</p> <p><br />Tony<br />Dit is de pen, die zich in het gat zal stellen. Hier is het gat natuurlijk doorzichtig, want dat is geen hout, maar zo zul je duidelijk zien hoe de pen zich in het gat duwt.</p> <p><br />Tony<br />We zullen even de pen beschrijven. Hier spreken we van de lengte van de pen, dus zeggen we 'penlengte'. Dus van hier tot daar loopt de penlengte.</p> <p><br />Tony<br />Hier hebben we de penbreedte. We zien de breedte van het stuk, dus in realiteit is van hier tot daar de penbreedte.</p> <p><br />Tony<br />We hebben dan ook een pendikte. Dat is van daar tot daar. De pendikte is de dikte van het stuk. Dus hier zien we dan de pendikte. Even herhalen: penlengte... Penbreedte... Pendikte.</p> <p><br />Tony<br />We schakelen over naar het gat. Hier hebben we... We moeten opletten... Hier hebben we de lengte van het gat. De lengte is van hier tot daar. In realiteit is het van hier tot daar. Dat is in feite gelijk aan de breedte van de pen. Dan hebben we de gatdiepte - dus de diepte van het gat. Die is al dan niet doorgaand. Dus ofwel gaat het volledig door het stuk, ofwel wordt er eventueel gestopt. Dan spreken we over een niet-doorgaand gat.</p> <p><br />Tony<br />Dan hebben we de gatbreedte. Van daar tot daar. Dus we moeten spreken over lengte en breedte van het gat. En dan hebben we ook nog de diepte. In realiteit is dat: lengte... Breedte... En diepte.</p> <p><br />Tony<br />De verdeling van de pen is altijd het stuk - dus de dikte - gedeeld door drie. Als we bijvoorbeeld een stuk hebben van 24 dik, dan delen we dit door drie, en dat is acht. Dus we hebben een pendikte van acht. En ook twee restdelen van acht. Drie maal acht is 24.</p> <p><br />Tony<br />Mocht je stuk nu 22 millimeter dik zijn, dan doen we 22 gedeeld door drie, en dat is zogezegd 7,5, maar dat kan niet. Dus nemen we een pendikte van acht millimeter. Want de dikte van alle boren is een even getal. We hebben langgatboren van acht millimeter of van zes. Dus we nemen acht millimeter en aan beide kanten nog eens zeven. Zo komen we ook aan 22 millimeter.</p> <p><br />Tony<br />Nu gaan we over naar de verschillende soorten verbindingen. Eerst is er de pen-gatverbinding zonder bijkomende bewerking. Dan hebben we een verbinding met groeven, zodanig dat we hier een paneeltje in kunnen schuiven. Dan hebben we een verbinding met sponning... Waar we glas in kunnen zetten. En hier hebben we dan een verbinding met een lijst.</p> <p><br />Tony<br />Als je een lade gaat bekijken, dan heb je deze verbinding in de breedte van het stuk. We starten met de groeven. Dus de groeven, daar komt er... Het doel daarvan is om er een paneeltje in aan te brengen.</p> <p><br />Tony<br />Bij een verbinding heb je doorgaande gaten en niet-doorgaande gaten. Dit hier is een niet-doorgaand gat. Daarin kun je de pen niet zien. Hier spreken we dan weer over een doorgaand gat.</p> <p><br />Tony<br />Hier hebben we de penbreedte. Die is gelijk aan de gatlengte.</p> <p><br />Tony<br />Hier hebben we een groef. Die wordt doorgaans gefreesd. Daardoor wordt de pen hier beschadigd. We gaan dus de gatlengte wat verminderen. Als ik dit hier ga tekenen: dit is de breedte... van het stuk. Dus dit hier is het deel dat beschadigd wordt.</p> <p><br />Tony<br />Hier mogen we de diktekant van de pen eigenlijk niet zien. Dus wat doen we? We zullen dit ook verminderen. De gatpunten zullen we verminderen, namelijk drie vierde van het lijntje hier tot aan het uiteinde. Drie vierde... Dus de gatlengte komt tot daar.</p> <p><br />Tony<br />Dat is de penbreedte. Wat we ook zullen toepassen bij een hoekverbinding met groef is een spatpen. Een spatpen zal de diepte van de groef opvullen.</p> <p><br />Tony<br />Dit zorgt ervoor dat de verbinding steviger is en zal het kromtrekken vermijden.</p> <p><br />Tony<br />Voor de penlengte... of gatdiepte... zijn er twee regels. Ofwel kies je voor de regel: je laat tien millimeter weg van de breedte van je stuk. Dus hier in dit geval is mijn stuk 60 millimeter. Dan is dus de penlengte of gatdiepte 50 millimeter. Houd er wel rekening mee dat er 2 millimeter speling is voor de pen. In ons geval is de pen 48 millimeter.</p> <p><br />Tony<br />De tweede mogelijkheid is dat je drie vierde of &eacute;&eacute;n vierde weglaat. De pen is drie vierde en je laat nog &eacute;&eacute;n vierde staan. Ok&eacute;? Dus we hebben een stuk van zestig millimeter. E&eacute;n vierde is vijftien. Dus we laten vijftien weg. De penlengte is dan niet 45, maar minus 2 millimeter, wat 43 millimeter wordt.</p> <p><br />Tony<br />Bij de sponningen hebben we drie soorten. Bij de eerste hebben we twee derde... Dus de sponning wordt twee derde uitgehold. Bij de tweede optie hebben we &eacute;&eacute;n derde van het stuk. En als derde hebben gewoon tot op de helft. Dus &eacute;&eacute;n tweede.</p> <p><br />Tony<br />Als we dit stuk hier nemen... Dit is de dikte van het stuk. Dan spreken we over de sponningdiepte. Dit hier is de breedte van het stuk. Dan spreken we over de sponningbreedte. Dus de dikte is de diepte... En de breedte is de sponningbreedte.</p> <p><br />Tony<br />Het eerste wat je gaat opmerken is dat de schoudering gelijkloopt. Hier... hebben we twee verschillende schouderingen. Schouderingen die in feite ni&eacute;t gelijk lopen.</p> <p><br />Tony<br />En deze w&eacute;l. Hoe komt dat?</p> <p><br />Tony<br />Doordat we hier een sponning maken, verdwijnt een deel van het hout. Wij moeten dan voorzien dat er hout bijkomt. Daarom spreken we over een 'toesteek'. Dit hier is een daglijn. We steken daar hout aan toe, zodanig dat we de sponning opvullen. Een tweede regel... Doordat we hier dus hout gaan wegnemen, wat gebeurt er dan met de pen? Een deel van het hout van de pen zal verdwijnen. Dus moeten we er rekening mee houden dat het gat iets minder langt wordt. De gatlengte wordt verminderd. Dus stel nu dat de sponningbreedte tien millimeter is, dan zullen we voor de gatlengte tien millimeter minder nemen.</p> <p><br />Tony<br />We zorgen er ook voor dat je de penbreedte niet zou zien.</p> <p><br />Tony<br />Dus dat we nog steeds de kopse kant hebben. We nemen dus drie vierde van de resterende penbreedte. Heb je een sponning van &eacute;&eacute;n tweede, dus de helft van het stuk, dan werkt het net hetzelfde als bij een sponning van twee derde. Een deel van het hout valt hier weg en dan krijg je ook nog de eindvermindering.</p> <p><br />Tony<br />Bij een sponning van een derde... Wat zien we hier? Omdat de sponning eigenlijk juist naast de pen loopt, hebben we hier geen vermindering.</p> <p><br />Tony<br />Even vergelijken...</p> <p><br />Tony<br />...met sponning &eacute;&eacute;n derde. Daar heb je hout dat verdwenen is, hier niet.</p> <p><br />Tony<br />Dus bij een sponning van twee derden komt het glas z&oacute;...</p> <p><br />Tony<br />...met uiteraard een slaglat die hier komt.</p> <p><br />Tony<br />Bij &eacute;&eacute;n tweede... of de helft...</p> <p><br />Tony<br />Bij slag of sponning &eacute;&eacute;n derde...</p> <p><br />Tony<br />Bij een combinatie van paneel met glas heb je hier de middenregel. Dus dat is deze.</p> <p><br />Tony<br />We hebben dus een verschil... We hebben eerst en vooral de groef voor het paneel... En dus de sponning voor het glas.</p> <p><br />Tony<br />Daar is er &eacute;&eacute;n groot verschil.</p> <p><br />Tony<br />Dat is de schuine schoudering aan de achterkant.</p> <p><br />Tony<br />Het verschil komt vooral tot uiting bij de groef. Het hout wordt hier niet weggenomen. Daar, voor de sponning, wordt het hout w&eacute;l weggenomen. Dus van het punt hier tot daar is het een schuine schoudering. Daar houden we rekening mee bij de regel.</p> <p><br />Tony<br />Voor de verbindingen met een lijst die uitgefreesd worden, zitten we met twee verschillende schouderingen.</p> <p><br />Tony<br />Dus de voorste schoudering... en de achterste schoudering.</p> <p><br />Tony<br />Hoe komt dit? We frezen dit deel weg. Het verstek van de lijst komt tot hier. Dus hebben we de voorste schoudering, die wat dieper ligt.</p> <p><br />Tony<br />Als we dit vergelijken met deze, dan loopt de schoudering gewoon recht door de lijst. Zo zal de schoudering zich verplaatsen. Het hout - de breedte van de pen - blijft wel onbeschadigd. De pen kan hier in ons geval gewoon doorlopen.</p> <p><br />Tony<br />Heb je een combinatie van een lijst &eacute;n een groef, dan is er &eacute;&eacute;n verschil ten opzichte van deze: de pen zal toch verminderen met de groefdiepte.</p> <p><br />Tony<br />Resteert er ons nog de laatste verbinding die we zullen bespreken. Dat is de zwaluwstaart. Die wordt vooral gebruikt bij bijvoorbeeld lades.</p> <p><br />Tony<br />Het is zo gemaakt dat, als we een bepaalde trekkracht uitoefenen, het niet mogelijk is voor het hout om uit elkaar getrokken te worden. Dankzij de schuine kanten kan het stuk niet weg langs deze kant... maar moet je het stuk verwijderen via deze richting. Als we dus een lade zullen nemen, zullen we het stuk z&oacute; plaatsen en zal de beweging z&oacute; moeten verlopen. Wens je deze kopse kanten ni&eacute;t, dan kun je een zwaluwstaart maken, maar niet doorgaand. Dan is dit de voorkant van je lade, en dit hier is je verbinding, dus de zwaluwstaart die zich op de zijkant bevindt.</p> <p><br />Tony<br />Hier laten we een stuk hout over. Het is misschien net iets moeilijker om uit te werken.</p> <p><br />Tony<br />Wil je het minder complex, dan kun je rechte zwaluwstaarten gebruiken. Natuurlijk kun je die dan wel langs beide kanten uithalen. Maar toch blijft het een stevige constructie, want er is een groot lijmoppervlak dat in elkaar gelast zit.<br />Wil je nog meer van dit soort dingen bijleren, bekijk dan alle afleveringen van de Tooldokter op www.dobbit.be. Vergeet je ook zeker niet in te schrijven op het gratis online magazine, zodat je altijd op de hoogte blijft van de nieuwste afleveringen.</p> <p>&nbsp;</p> <p>&nbsp;</p>