Meer dan een halve eeuw technisch bouwonderwijs
VTI Roeselare combineert breed bouwaanbod met unieke opleiding
De bouwafdeling van het Vrij Technisch Instituut (VTI) in Roeselare startte in het schooljaar 1968-1969. Vandaag telt de afdeling 173 leerlingen en 21 leerkrachten, actief op de campussen in Roeselare en Ardooie. Het VTI is uitgegroeid tot een volwaardige STEM-school met in totaal 1230 leerlingen, verdeeld over zeven vakgebieden. In het schooljaar 2025-2026 viert de bouwafdeling haar 58ste verjaardag. De unieke opleiding/specialisatie Bouwplaatsmachinist/Wegenbouw bestaat 32 jaar.
Nog een laatste 'effort'
Tech School Solutions en het vakblad Aannemer hadden een gesprek met Luc Maddens, technisch adviseur bouw in het VTI Roeselare. Dit jaar mag hij genieten van zijn welverdiend pensioen, maar vandaag is hij nog steeds even gedreven als de dag dat hij voor het eerst het VTI Roeselare binnenstapte. We kregen een uitgebreide geschiedenisles en noteerden een aantal boeiende mijlpalen.
Bouwafdeling met lange geschiedenis
De bouwafdeling ontstond in 1968-1969, toen toenmalig directeur EH Joris Fenaux de richting A2 Bouwbedrijf lanceerde binnen de bestaande houtafdeling. In juni 1972 behaalden zeven leerlingen als eersten hun diploma. In de jaren die volgden, kwamen er nieuwe richtingen bij en kreeg de afdeling een eigen gebouw.
De gloriejaren lagen tussen 2000 en 2009. Maddens herinnert zich die periode nog goed: "We hadden toen ruim 450 leerlingen en werkten met bijna 40 leerkrachten. We waren destijds een van de grootste, zo niet dé grootste bouwschool van Vlaanderen."
Sindsdien zijn de leerlingenaantallen in de bouwafdelingen van alle technische scholen in Vlaanderen spectaculair gedaald. De technisch adviseur heeft het over zo'n 60% minder leerlingen.
Momenteel zijn er 21 leerkrachten actief in de bouwafdeling in VTI Roeselare. Opmerkelijk detail: 17 van hen zijn oud-leerlingen die nu zelf lesgeven. "Zij kennen de school van binnenuit en geven hun kennis door aan een nieuwe generatie van vakmannen en vakvrouwen", aldus Maddens.
Drie onderwijstrajecten onder één dak
Het VTI Roeselare profileert zich als STEM-school met diverse technische afdelingen: Bouw, Hout, Elektriciteit, Mechanica, Schilderen-decoratie en STEM-wetenschappen. Binnen de bouwafdeling worden opleidingen aangeboden in drie finaliteiten.
De arbeidsmarktgerichte finaliteit omvat onder meer de tweede graad Bouw en de derde graad met richtingen als Ruwbouw, Afwerking Bouw en Bouwplaatsmachinist. Daarnaast zijn er zevende jaren zoals Renovatievakman Bouw, Asfalt- en betonwegenbouwer, Dakwerker (duaal) en Vloerder-tegelzetter (duaal).
Het aanbod in duaal Bouw is, naast deze twee genoemde 7e specialisatiejaren, beperkt tot de 2e graad Medewerker Ruwbouw duaal en de derde graad ruwbouw duaal.
De dubbele finaliteit (doorstroom en arbeidsmarkt) wordt ingevuld door Bouwtechnieken in de tweede en derde graad.
Voor leerlingen die doorstromen naar het hoger onderwijs is er de tweede en derde graad Bouw- en houtwetenschappen (doorstroomfinaliteit).
VTI Roeselare stelt zelf dat het nog altijd een van de twee secundaire scholen is (Katholiek Onderwijs Vlaanderen), waar leerlingen het zevende jaar Asfalt- en betonwegenbouwer kunnen volgen om deze specifieke beroepskwalificaties te behalen.
Maddens: "Helaas is de opwaardering van het diploma na het 6e jaar Bouwplaatsmachinist (naar een onderwijskwalificatie 4 zoals vroeger) in alle arbeidsmarktgerichte opleidingen weggevallen."
"Een gemiste kans van de beleidsmakers, zeg maar een blunder van formaat, om de jongeren in deze technisch sterk opgebouwde specialisatiejaren extra opwaardering te ontzeggen. Het mag niet langer taboe zijn om deze maatregel te herzien of te corrigeren."
Opleidingen met garantie op werk
De opleiding Bouwplaatsmachinist vormt een van de hoekstenen van de bouwafdeling. Deze opleiding startte in 1994-1995 met acht leerlingen, twee leerkrachten bouw en één leerkracht mechanica, twee machines (een Liebherr 902 en een Bobcat-schranklader) en een eerste loods met oefenterrein in Ardooie.
In 1999-2000 kwam het zevende jaar BSO Wegenbouw erbij, waardoor leerlingen bouwplaatsmachinist via deze weg hun diploma secundair onderwijs konden behalen. De opleiding kende zijn hoogtepunt in 2012-2013 met 58 ingeschreven leerlingen. In de jaren daarna stabiliseerde het aantal rond de 44 leerlingen.
"Bouwplaatsmachinisten die hier hun stiel leren, zijn nooit zonder werk. Vaak worden ze al gerekruteerd door gerenommeerde bouwbedrijven nog voor ze hun studies hebben afgerond”, zegt Maddens.
Twee campussen, tien werkplaatsen en een machinepark
De bouwafdeling spreidt haar activiteiten over twee campussen met in totaal tien werkplaatsen: acht in Roeselare en twee in Ardooie.
Investeren in hedendaagse uitrusting
Elke werkplaats beschikt over een eigen set basisgereedschap en kleinere machines. Zwaardere apparatuur wordt centraal opgeslagen in een magazijn. De school vervangt jaarlijks een deel van de gereedschappen binnen het investeringsbudget om het materiaalpark actueel te houden.
Volgens Maddens is dit essentieel: "Door te investeren in moderne technologie en machines maken leerlingen tijdens hun opleiding al kennis met het gereedschap dat ze straks op de werf zullen gebruiken."
Graven in het zand
De opleidingen Bouwplaatsmachinist en Asfalt- en Betonwegenbouwer vinden plaats op de campus Ardooie. Daar werken leerlingen met een vloot van dertien bouwmachines, waaronder rupsgraafmachines van 2,5 tot 13 ton, een wiellader, een dumper en een heftruck.
Dit vertegenwoordigt een aanzienlijke investering. Maddens benadrukt het belang ervan: "Alle bouwmachines zijn aangekocht door de school. Dat vraagt een forse financiële inspanning, maar het is noodzakelijk om goed opgeleide machinisten af te leveren."
“Het verbaast ons dat, in tegenstelling tot sommige van onze buurlanden, de sector hierin niet meer participeert en/of investeert. Niemand biedt ondersteuning in de vorm van sponsoring van machines en materieel. Het aantal afgeleverde bouwplaatsmachinisten/wegenbouwers uit onze opleidingen is nochtans zeer groot en heeft zijn nut al meer dan gerechtvaardigd."
Leerlingen oefenen op twee zandterreinen en kunnen gebruikmaken van een volledig uitgeruste garage, leslokalen en werkplaatsen voor bestratings- en rioleringsopdrachten. Een deel van de machines is uitgerust met GPS-sturing. Ook riool- en hellingslasers behoren tot het topografisch materieel. Hiermee speelt de school in op de groeiende mechanisering en digitalisering in de wegenbouw.
Stages en samenwerkingen met de bouwsector
VTI Roeselare werkt al jaren structureel samen met zo'n 200 bedrijven uit de bouwsector voor de organisatie van het werkplekleren, zoals bedrijfsstages. Volgens de meest recente cijfers richten tussen de 30 en 40 bedrijven zich specifiek op machinist- en wegenbouwprofielen. Dit grote netwerk biedt leerlingen niet alleen stageplaatsen, maar zorgt ook voor een directe aansluiting met de actuele praktijk op de werf door specifieke opleidingen in samenwerking met de school te organiseren.
Het aantal stagedagen, stageperiodes en de concrete invulling van de stages verschillen per gevolgde studierichting en opleiding. In het vijfde jaar heeft men ongeveer tien stagedagen en de nadruk ligt op ruwbouw, afwerking van de bouw of bouwplaatsmachines. In de zesde jaren varieert het aantal stagedagen tussen de tien en twintig dagen, afhankelijk van de gekozen finaliteit. Leerlingen in de zevende specialisatiejaren lopen tussen de vijfendertig en vijfenveertig dagen stage of andere vormen van werkplekleren.
In veel van deze 'stagebedrijven' werken oud-leerlingen van het VTI Roeselare, wat volgens de school de drempel voor de nieuwe generaties verlaagt. Met het vernieuwde specialisatiejaar Asfalt- en Betonwegenbouwer (voorheen 7 BSO Wegenbouw) speelt de school in op een nijpend tekort aan geschoolde vakmensen in de bouw.
De bouwsector kampt al jaren met een negatief imago, wat het moeilijk maakt om nieuwe instroom te genereren. Deze nicheopleiding moet daar verandering in brengen en toont tegelijk het technische en toekomstgerichte karakter van moderne wegenbouw.
Bouwdag als uithangbord
Om de samenwerking met de sector zichtbaar te maken, organiseert de school onder andere ieder jaar een Bouwdag. Dit is een themadag die afwisselend op de schoolcampus of op externe locaties plaatsvindt.
"Het is een jaarlijks evenement, waar wij telkens bij de organisatie ervan veel belangstelling zien van de meewerkende bouwbedrijven en organisaties. Zij zijn niet alleen op zoek naar toekomstig bouwtalent, maar willen evenzeer de talrijke foute clichés rond werken in de bouwsector weerleggen en bovenal hun vooruitstrevende technieken, bedrijfsorganisatie en kennis en kunde tonen", vertelt Maddens.
Tijdens de plaatselijke editie van april 2024 namen 209 leerlingen en 23 leerkrachten deel aan demonstraties en workshops van de 14 aanwezige bouwbedrijven en organisaties. Deze workshops en demo’s gingen onder meer over bekistingen, verlijmtechnieken, BIM en virtual reality. Sectorfonds Constructiv gaf uitleg over werken in de bouw. Op de site in Ardooie konden leerlingen oefenen met een graafsimulator, compacte werfmachines en GPS-gestuurde bulldozers, in samenwerking met landmeters en leveranciers van meetapparatuur.
Vorig schooljaar, tijdens de externe editie van april 2025, gingen eenzelfde aantal leerlingen en leerkrachten langs bij 12 bouwbedrijven en/of bouwwerven in verschillende provincies. Zij kregen er diverse demo’s en uiteenzettingen, aansluitend op hun gevolgde opleidingen.
De Bouwdag fungeert als showcase: bedrijven tonen hun technologie in een gecontroleerde omgeving, terwijl leerlingen een realistischer beeld krijgen van het werk op de werf. In tijden van krapte op de arbeidsmarkt is dit voor beide partijen waardevol.
"We organiseren onze volgende externe editie van de Bouwdag op dinsdag 28 april 2026, we verwachten opnieuw veel interesse en enthousiasme van de deelnemende bedrijven uit de sector", vult Maddens aan.
Extra activiteiten en bijscholing
Naast het reguliere lesprogramma organiseert de bouwafdeling diverse extra activiteiten. De school organiseert ongeveer dertig opleidingen uit het aanbod van sectorfonds Constructiv en fungeert van september tot januari als gastschool voor de opleiding 'Veilig werken op hoogte' voor andere scholen.
Volgens de planning bezoekt elke klas minstens drie werven of bouwbedrijven per jaar. Leerlingen gaan naar vakbeurzen zoals Dag van de Afwerking, Belgian Roof Day, Matexpo en Batibouw en nemen deel aan wedstrijden, waaronder voor tegelzetters.
De stand van het VTI op de 'Ontdek je talent'-techniekbeurs voor twaalfjarigen in Roeselare ontvangt jaarlijks naar schatting 1.200 tot 1.400 bezoekers. Op Pinkstermaandag organiseert de school een opendeurdag, die tussen de 3.000 en 5.000 bezoekers trekt, en waar de leerlingen en leerkrachten trots hun kennis en kunde tonen aan het brede publiek.
Ook voor leerkrachten is er een uitgebreid bijscholingsprogramma, onder meer rond ICT en digitale technieken, bouwtechnieken en methodes, bouwmaterialen ... In de afgelopen drie schooljaren volgde elke leerkracht minstens vijftien bijscholingen en opleidingen.
Inzetten op technologische vernieuwing
De bouwafdeling investeert in nieuwe technologie via onder meer Europese EFS-projecten. De school past onder meer VR, drones en innovatieve renovatietechnieken in houtskeletbouw toe in de diverse bouwopleidingen.
In het schooljaar 2017-2018 werd samen met acht regionale bedrijven het CTEX-project 'Catch the Experience' opgezet. De partnerbedrijven verbinden zich telkens voor drie jaar en ondersteunen via sponsoring technologische vernieuwing. Dit resulteerde in een technologielab met lasercutters en 3D-printers, een VR-lokaal met negen computers en VR-brillen, vernieuwde technologielokalen voor de eerste graad en een verplaatsbaar minivoetbalpark voor gebruik door lagere scholen.
Daarnaast werkt de school samen met een brede groep bouwbedrijven en producenten. In de bouwafdeling gebeurt deze samenwerking vaak rechtstreeks, bijvoorbeeld om materialen of machines in te zetten die de school zelf niet bezit.
Imagoverbetering voor bouwberoepen
De vroegere nadelen die aan bouwberoepen werden gekoppeld, zijn volgens Maddens niet langer van toepassing. Hij verwijst naar campagnes zoals 'De bouw kijkt verder' van Constructiv en 'Maak de klik' van het Regionaal Technologisch Centrum West-Vlaanderen (RTC). Deze campagnes hebben als doel het imago van de sector te versterken en jongeren aan te moedigen voor een bouwopleiding of vervolgstudie in bouw en techniek te kiezen.