Oktobertelling 2026
Vanobbergen: “Minder leerlingen in Vlaanderen vraagt om een slimmere organisatie van het onderwijs”
De jaarlijkse leerlingentelling aan het begin van dit schooljaar bevestigt een trend die zich steeds sterker manifesteert: de dalende geboortecijfers van de voorbije jaren zorgen voor minder leerlingen. Op 12 jaar tijd werden er 8% minder kinderen geboren. Dat blijkt uit de oktobertelling van Katholiek Onderwijs Vlaanderen en uit cijfers van de OESO. De gevolgen op lange termijn kunnen groot zijn: het aantal leerlingen is een belangrijke maatstaf voor financiering en organisatie van het onderwijs.
Instroom zal dalen
“We weten nu al dat scholen de instroom de komende jaren zullen zien dalen. Door de dalende geboortecijfers krijgen we boven op de vergrijzing nu dus ook een ‘ontgroening’”, reageert Bruno Vanobbergen, directeur-generaal van Katholiek Onderwijs Vlaanderen. “Als Katholiek Onderwijs Vlaanderen gaan we hierover in gesprek met onze scholen en besturen, om hen hierop voor te bereiden. Regionale afstemming en duidelijke afspraken binnen en tussen schoolbesturen worden cruciaal.”
Heldere politieke keuzes nodig om leerrecht van elke leerling te garanderen
Volgens Vanobbergen zullen de dalende geboortecijfers impact hebben op de hele maatschappij: “Dit fenomeen van ‘ontgroening’ overstijgt sector van het onderwijs: er gaat veel terechtkomen op de schouders van onze kinderen. Minder kinderen heeft gevolgen voor onze arbeidsmarkt, onze zorgsector, onze pensioenen... een breed maatschappelijk debat en heldere politieke keuzes zullen nodig zijn.”
Vlaanderen kende een lange periode van stijgende leerlingencijfers. Nu dit keert, staan scholen en schoolbesturen voor nieuwe uitdagingen. Het budget voor leerkrachten en de werkingsmiddelen worden berekend op basis van de officiële leerlingentellingen. Minder leerlingen betekent rechtstreeks minder lestijden en minder budget voor de schoolwerking. Tegelijk blijven de vaste kosten voor infrastructuur, onderhoud, digitalisering… gelijk.
Daarnaast hanteert de overheid minimumnormen om een school of vestigingsplaats te financieren. Een school moet, afhankelijk van de context zoals de regio waarin ze gevestigd is, een minimumaantal inschrijvingen halen om te blijven bestaan. In landelijke gebieden hebben kleinere basisscholen het moeilijker, en dat zullen we in de toekomst vaker zien. De voorbije jaren sloten een tiental basisscholen de deuren en binnen het huidige systeem zal dat aantal alleen maar toenemen.
“De OESO heeft rond dit fenomeen al grondig denkwerk verricht en geeft ons zo een opdracht mee. Het zou verkeerd zijn om ontgroening als een tijdelijk verschijnsel te zien dat vanzelf voorbijgaat. Vlaanderen zal alvast de komende tien jaar duidelijk minder kinderen en jongeren tellen. Dat heeft een voelbare impact op ons onderwijs”, zegt Vanobbergen. Hij pleit voor een andere organisatie: “Vandaag is het voor scholen ieder voor zich om open te kunnen blijven. Wanneer sterke schoolbesturen samenwerken om zo regionaal de regie in handen te nemen, kunnen zij middelen slimmer groeperen en zo de toename van schoolsluitingen een halt toeroepen. Zo blijven we ook in tijden van ontgroening het leerrecht van elke leerling garanderen, en dat in elke Vlaamse regio. Ook in kleinere dorpen of meer landelijke gebieden.”
Dalende geboortecijfers meest voelbaar in West-Vlaanderen en Limburg
Vorig schooljaar telde Vlaanderen voor het eerst sinds 2006-07 minder leerlingen. Dat cijfer zien we ook dit jaar dalen: in totaal volgen 1.188.831 leerlingen les op een Vlaamse school, waarvan 745.057 in het katholiek onderwijs, dat met 62,7% een stabiel marktaandeel kent.
Het katholiek onderwijs volgt de trend: dit schooljaar telt 0,33% minder leerlingen in het kleuteronderwijs, 0,93% minder in het lager onderwijs en 0,41% minder in het secundair onderwijs. De kleine daling in het secundair onderwijs is te verklaren door een afname van de populariteit van de doorstroomrichtingen, waar het katholiek onderwijs een heel sterke vertegenwoordiging kent.
We stellen hierbij opmerkelijke verschillen tussen regio’s vast. Zo zien we in verschillende Limburgse steden op tien jaar tijd een daling van het aantal geboortes met 15 tot 20%. Ook in de Westhoek doet zich een significante daling voor.
Toelichting: de cijfers geven de omvang van de demografische leeftijdscohorten weer. Waar de betrokken geboortejaren al gerealiseerd zijn, is de berekening gebaseerd op de effectieve geboortecijfers van Statbel. Voor nog niet geboren cohorten worden de bevolkingsvooruitzichten van het Federaal Planbureau en Statbel gebruikt. (cellen met donkerblauwe achtergrond)