Lerarentekort van ongeveer 3,5 % dwingt scholen tot noodingrepen

Het Rekenhof onderzocht het lerarentekort in het gewoon voltijds secundair onderwijs. Het stelde vast dat het totale lerarentekort halverwege het schooljaar groter is dan in september met een gemiddeld totaaltekort van ongeveer 3,5 %. Daarbij valt op dat het tekort zeer ongelijk verdeeld is. Scholen in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en scholen met een arbeidsmarktgericht aanbod of veel kansarme leerlingen kampen met veruit de grootste tekorten.

Maatregelen die nieuwe leerkrachten aantrekken, zoals de inzet van zij-instromers en leraren-in-opleiding, worden breed ingezet door de scholen. Andere maatregelen botsen vaak op een beperkte haalbaarheid, financiële of principiële bezwaren. Om een lerarentekort op te vangen, passen scholen hun schoolorganisatie en personeelsbeleid aan. Ze zijn veel terughoudender om ook hun studieaanbod aan te passen. De Vlaamse overheid monitort sinds 2025 de omvang van het lerarentekort, toch blijft haar beleid te weinig datagestuurd en mist het coherentie.

Totaal lerarentekort is ongeveer 3,5 % en ongelijk verdeeld

Het Rekenhof berekende voor twee schooljaren, 2022-2023 en 2024-2025, de reële omvang, evolutie en aard van het lerarentekort voor scholen in het gewoon voltijds secundair onderwijs. Het structurele tekort, waarbij er geen leerkracht is voor een openstaande positie, bedraagt in die schooljaren ongeveer 2 %.

Het vervangingstekort is ongeveer 10 %. Daarbij is er geen geschikte kandidaat om een afwezige leerkracht te vervangen terwijl die vervanging volgens de regelgeving wel mogelijk is. Het totale lerarentekort, de som van het structurele tekort en het vervangingstekort, weerspiegelt de uren die oningevuld blijven omdat scholen geen geschikte kandidaat vinden en bedraagt ongeveer 3,5 %. Scholen moeten daarbovenop ook oplossingen zoeken voor periodes waarin leraren afwezig zijn zonder dat (betaalde) vervanging mogelijk is, bijvoorbeeld omdat het korte periodes zijn of omdat ze te dicht bij een vakantie liggen. Alle types tekorten samen vormen het integrale tekort. Gemiddeld bedraagt dat halverwege het schooljaar ongeveer één op zestien leerkrachten (6,4 %).

Het lerarentekort is niet voor alle vakken en scholen even groot. De vakken met het grootste tekort zijn wiskunde, Nederlands, Frans en Engels. Scholen in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest kampen met veruit de grootste tekorten. West-Vlaanderen daarentegen kent de kleinste tekorten. Daarnaast is het lerarentekort ook groter in centrumsteden, in scholen met een arbeidsmarktgericht aanbod of met veel kansarme leerlingen.

Scholen maken breed gebruik van zij-instromers en leraren-in-opleiding, maar veel minder van flexi-jobbers en gastleraren

Verder onderzocht het Rekenhof de toepassing van verschillende Vlaamse beleidsmaatregelen tegen het lerarentekort. De twee maatregelen die scholen het breedst toepassen en ook als effectief ervaren, zijn maatregelen die nieuwe leerkrachten aantrekken, met name de inzet van zij-instromers en leraren-in-opleiding.

Steeds meer gepensioneerde leerkrachten nemen opnieuw een lesopdracht op

Scholen opteren er veel minder vaak voor om gastleraren of flexi-jobbers aan te stellen. Volgens de meeste scholen botsen beide maatregelen op complexe regelgeving en een gebrek aan geschikte kandidaten, en is er meer nood aan onderwijspersoneel dat een groter engagement kan opnemen. Verder kiezen zeer weinig scholen ervoor om het mandaat van leraar-specialist toe te kennen. Directies willen immers geen ongelijkheid in het schoolteam creëren. Scholen die het mandaat wel toekenden, vinden het bovendien geen effectieve maatregel. Ten slotte nemen meer gepensioneerde leerkrachten opnieuw een lesopdracht op.

Scholen voeren noodingrepen uit in personeelsbeleid en schoolorganisatie, maar passen studieaanbod niet aan

Het lerarentekort heeft een duidelijke impact op de schoolorganisatie en het personeelsbeleid. Scholen passen zich aan door het lessenrooster frequent te wijzigen met het oog op de beschikbaarheid van leerkrachten, door leerlingen later te laten starten of vroeger naar huis te laten gaan, leerlingen meer uren studie te geven en klassen samen te voegen voor bepaalde vakken, lesuren of dagen.

Op het vlak van personeelsbeleid kiezen scholen ervoor om het bestaande lerarenkorps extra in te schakelen, nieuwe leraren aan te trekken en minder gebruikelijke profielen als leraar in te zetten. Die aanpassingen zijn vaak noodingrepen met negatieve gevolgen. Er wordt immers ingeboet op de lestijd van leerlingen, bespaard op professionalisering en zorg, en de druk op het bestaande lerarenkorps neemt toe. Op langere termijn kunnen zulke ingrepen nadelig zijn voor zowel de onderwijskwaliteit, de leerresultaten als het welzijn van leraren, leerlingen en directies.

Op het vlak van hun studieaanbod daarentegen passen scholen zich maar in zeer beperkte mate aan. Nochtans ligt het versnipperde studieaanbod mee aan de basis van het lerarentekort, omdat het een hogere nood aan leerkrachten impliceert. Pogingen van de Vlaamse overheid om scholen daarover te doen reflecteren, hadden nauwelijks effect.

Beleid is te weinig datagestuurd en mist coherentie

Sinds 2025 monitort de Vlaamse overheid de omvang van het lerarentekort met verschillende indicatoren. Toch beschikt ze niet over voldoende accurate en betrouwbare data om gerichte en effectieve beleidsmaatregelen te kunnen nemen. Een ander knelpunt in het Vlaamse onderwijsbeleid is dat de diverse maatregelen tegen het lerarentekort onvoldoende deel uitmaken van een coherent en stabiel overkoepelend geheel. De huidige onderwijsregelgeving belemmert bovendien volgens veel scholen oplossingen voor het lerarentekort omdat ze flexibiliteit in schoolorganisatie en personeelsbeleid in de weg staat.

Het verslag Lerarentekort in het gewoon voltijds secundair onderwijs is bezorgd aan het Vlaams Parlement. Het verslag en dit persbericht staan op de website van het Rekenhof.